KENDİME YAZILAR

Türkiye’nin uzun süredir çözemediği temel ekonomik sorunların başında enflasyon geliyor. Zaman zaman düşürülüyor gibi görünse de kısa süre sonra yeniden yükseliyor. Demek ki sorun yalnızca enflasyonu düşürmek değil, düşürülen enflasyonu kalıcı hale getirebilmekte yatıyor. Enflasyonla mücadelede ilk kural, onun yükselmesine izin vermemektir. Türk siyasetine egemen olan; “ekonomi büyüsün, canlı kalsın, enflasyon biraz artsa da sonra düşürürüz” şeklindeki anlayış son derece yanlıştır. Çünkü enflasyon yalnızca fiyatların yükselmesi değildir. Aynı zamanda beklentilerin bozulmasıdır. Beklentiler bozulduğunda insanlar gelecekte fiyatların daha da artacağını düşünmeye başlar. Bu beklenti yerleştiğinde enflasyonu düşürmek çok daha zor hale gelir. İkinci önemli konu, enflasyonun kaynağını doğru belirlemektir. Eğer ortada bir talep enflasyonu varsa yani insanlar aşırı harcama yapıyorsa, bunu durdurmanın yolu faizleri ve vergileri artırarak talebi kısmaktan geçer. Buna karşılık sorun maliyetle...

Yaşanan yüksek enflasyon, kur dalgalanmaları ve ekonomik belirsizlikler nedeniyle birçok kişi birikimlerini yabancı para cinsinden tutmayı tercih ediyor. Ancak uzun süredir bankaların yabancı para mevduat hesaplarına (DTH) verdiği faiz oranları ABD ve Euro Bölgesi enflasyonunun altında kaldığı için, dövizin satın alma gücünü korumakta yetersiz kalabiliyor. Bu nedenle daha yüksek getiri potansiyeli sunan dövize dayalı yatırım fonları son yıllarda yatırımcıların ilgisini çeken araçlardan biri haline geldi. Dövize dayalı yatırım fonları, ağırlıklı olarak dolar veya euro cinsinden varlıklara yatırım yapan fonlardır. Bu fonların portföyünde genellikle eurobondlar, yabancı devlet tahvilleri, özel sektör tahvilleri, yabancı hisse senetleri ve bazı durumlarda altın gibi değerli metaller bulunur. Yatırımcı doğrudan döviz tutmak yerine profesyonellerce yönetilen geniş bir portföye ortak olur. Böylece piyasaları sürekli izleme zorunluluğundan da kurtulur. Buna karşın dövize dayalı yatırım fon...

Midas, Frigya’nın başkenti Gordion’da (bugünkü Polatlı) M.Ö. 8’inci yüzyılda yaşamış, hakkında anlatılan efsanelerle ün kazanmış Frigya kralıdır. Onu ölümsüzleştiren iki büyük efsane vardır: Dokunduğu her şeyi altına dönüştürmesi ve kulaklarının eşek kulağına dönüşmesi. Yunan mitolojisine göre şarap tanrısı Dionisos’un izleyicilerinden biri olan yarı insan yarı teke görünümündeki bir satir, Frigya’da gezerken Midas’ın gül bahçesinde uyuyakalır. Midas onu bulur, sarayında on gün boyunca ağırlar ve büyük bir konukseverlik gösterir. Durumu öğrenen Dionisos, bu iyiliğin karşılığında Midas’a bir dilek hakkı verir. Midas’ın dileği, dokunduğu her şeyin altına dönüşmesidir. Başlangıçta büyük bir nimet gibi görünen bu güç kısa sürede bir felakete dönüşür: Yemek yiyemez, su içemez hale gelir. Sonunda dayanamayarak Dionisos’tan bu gücü geri almasını ister. Dionisos da ona Paktalos Irmağı’nda yıkanmasını söyler. Midas nehirde yıkanınca bu uğursuz yetenekten kurtulur. Rivayete göre ırmaktaki ...

Kuzey Amerika ekonomisi çoğu zaman yalnızca ABD merkezli değerlendirilse de, bölgenin gerçek ekonomik dinamiği ABD, Kanada ve Meksika arasındaki güçlü üretim ve ticaret ilişkisinde ortaya çıkar. ABD-Meksika-Kanada Ticaret Anlaşması çerçevesinde bu üç ülke, yüksek derecede bütünleşmiş bir ekonomik sistem oluştururken, ölçek, gelir düzeyi, büyüme performansı ve makroekonomik dengeler açısından belirgin farklılıklar sergiler. Aşağıdaki tablo temel makroekonomik göstergeleri karşılaştırmalı olarak özetliyor (Kaynak: Trading Economics). Tablodaki veriler, Kuzey Amerika ekonomileri arasında belirgin bir hiyerarşik yapı bulunduğunu açık biçimde ortaya koyuyor.  ABD, hem ekonomik büyüklük hem de kişi başına gelir açısından açık ara lider konumda yer alırken, Kanada yüksek yaşam standardına sahip ancak daha küçük ve daha yavaş büyüyen bir ekonomi görünümü sergiliyor. Meksika ise daha düşük kişi başına gelir düzeyine karşın genç nüfusu ve düşük üretim maliyetleri sayesinde imalat ve ihracat ...

Hazine Müsteşarlığı’na 17 Temmuz 1997 tarihinde atandım. Aynı gün basına açık olarak yapılan devir teslim töreniyle Müsteşarlık görevini Prof. Dr. Mehmet Kaytaz’dan devraldım. Tören sonrasında basın mensuplarının sorularını yanıtladım. Bugünün duayen gazetecisi Erdal Sağlam o zaman Ankara’da genç bir ekonomi muhabiriydi. Erdal Sağlam, bu basın toplantısında konuşulanları benim o zamanlar yeni yayınlanmış olan Hazine adlı kitabımın ekinde yazdığım “Hazineyi yönetecek kadrolara öneriler” başlıklı bölümde yer alan bazı önerileri de ekleyerek Hürriyet Gazetesinde (17 Temmuz 1997’de) şöyle yazmış: Haber Metni: Eğilmez: “Baskı Olursa Giderim” Göreve dün başlayan Hazine Müsteşarı Mahfi Eğilmez, "Koltuğu yarın bırakabilirim diyerek oturuyorum," açıklamasını yaparak hükümete siyasi baskıları kabul etmeyeceği mesajını verdi. Prof. Dr. Mehmet Kaytaz ile Hazine Müsteşarlığı için dün devir teslim töreni yapan Eğilmez; "Ben koltuğa yarın kalkacakmış gibi oturuyorum," diyerek herk...

Bugün birçok insanın aklında aynı soru var: Daha çok çalışmamıza rağmen refahımız niçin aynı hızda artmıyor? Ücretler artıyor gibi görünse de hayat pahalılığı daha hızlı yükseliyor. Bu yalnızca bir ekonomik kriz meselesi mi, yoksa daha derin bir yapısal sorun mu var? Bu sorunun yanıtı üretim ve üretimin nasıl paylaşıldığı meselesinde yatıyor. Ekonomide üretim; üretim faktörleri olarak adlandırılan sermaye, emek, doğal kaynaklar ve girişimciliğin bir araya gelmesiyle gerçekleşir. Bu süreçte bir üretim değeri ortaya çıkar ve bu değer farklı kesimler arasında paylaşılır. Emek ücret alır, doğal kaynaklar rant getirir, girişimci kâr elde eder. Sermaye ise bu sürecin sonunda faiz ya da benzeri getirilerle kazanç sağlar. Ancak kamuoyunda tartışma çoğu zaman yanlış bir yere odaklanır: “Şirketler mi kazanıyor, çalışanlar mı?” sorusu sıkça sorulur. Oysa asıl kritik gerilim, emeğin kazancı ile sermayenin kazancı arasındadır. Çünkü sermaye, doğası gereği büyüme eğilimindedir. Para, doğru koş...

Yanıtlamamız gereken ilk soru şu: Kapitalizm neden hâlâ ayakta? Üstelik bunca krize, eşitsizliğe ve tartışmaya karşın neden çökmüyor? Bu sorunun peşine düşen herkesin yolu er ya da geç Karl Marx’a çıkıyor. 19’uncu yüzyılda yaşayan Marx, ortaya koyduğu analizlerle sadece kendi dönemini değil, bugünü anlamak için de hâlâ güçlü bir çerçeve sunuyor. Marksizm, özellikle Sanayi Devrimi’yle birlikte ortaya çıkan büyük dönüşümleri açıklamak için geliştirildi. Bu yaklaşımın merkezinde basit ama sarsıcı bir görüş var: Tarihi asıl biçimlendiren şey insanların düşünceleri değil, içinde yaşadıkları maddi koşullardır. Bu bakış açısına göre insanlık tarihi, temelde sınıflar arasındaki mücadelelerin tarihidir. Kapitalist sistemde bu mücadele, üretim araçlarını elinde tutanlarla emeğini satarak yaşamını sürdürenler arasında yaşanıyor. Yani bir yanda az sayıda sermaye sahibi, diğer yanda geçinmek için çalışmak zorunda olan milyonlar. Marx’a göre sorun burada başlıyor. Çünkü kapitalizm doğası gereğ...

Birleşik Arap Emirliklerinin (BAE) 1 Mayıs itibarıyla OPEC’ten ayrılacağını açıklamasıyla dikkatler bu çok önemli örgütün üzerine çevrildi. OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) 1960 yılında 5 petrol ihracatçısı ülkenin (İran, Irak, Suudi Arabistan, Kuveyt ve Venezuela) Bağdat’ta toplanarak kurdukları bir birliktir. Birliğin kuruluş amacı tüzüğünde şöyle tanımlanıyor; “Tüketicilere verimli, ekonomik ve düzenli bir petrol arzı, üreticilere istikrarlı bir gelir ve petrol endüstrisine yatırım yapanlar için sermayelerinin karşılığını adil bir şekilde almalarını sağlamak amacıyla üye ülkelerin petrol politikalarını koordine etmek, birleştirmek ve petrol piyasalarının istikrarını güvence altına almaktır.” Tanımlama nasıl yapılırsa yapılsın OPEC, ekonomideki kartel örgütlenmesinin tipik bir örneğidir. Kartel; benzer malı üreten üreticilerin fiyat, miktar denetimi sağlamak, pazarı paylaşmak ve bu yolla kârlarını artırmak amacıyla oluşturdukları birleşmedir.   İzleyen yıllarda örgüte;...

Varoluşçuluk, insanın dünyadaki yerini ve yaşamın anlamını sorgulayan en çarpıcı felsefe akımlarından biridir. Bu düşünceye göre insan, önceden belirlenmiş bir özle dünyaya gelmez; önce var olur, sonra kim olacağını kendi seçimleriyle belirler. Varoluşçuluk bu yönüyle kaderci anlayışlardan ayrılır, ancak insanın sorumluluğunu da çok daha ağır bir noktaya taşır. Varoluşçular, Tanrı’nın varlığı konusundaki yaklaşımlarına göre iki ana gruba ayrılır. Teist varoluşçular arasında yer alan Søren Kierkegaard, insanın kaygı ve umutsuzlukla başa çıkabilmesi için bir inanç sıçrayışı yapması gerektiğini savunur. Karl Jaspers ise ölüm, acı ve suç gibi uç durumlar aracılığıyla insanın hem kendisiyle hem de Tanrı’yla yüzleştiğini belirtir. Ateist varoluşçular ise evrende önceden verilmiş bir anlam olmadığını savunur. Jean-Paul Sartre, insanın özgürlüğe mahkûm olduğunu söyler. Buna göre insan seçim yapmaktan kaçamaz ve bu durum onu yaptığı seçimler dolayısıyla sorumlu kılar. Albert Camus, insanın ...